Hemdem Ne Demek TDK? – Gücün, Yakınlığın ve Siyasetin Görünmeyen Yüzü
Bir siyaset bilimci olarak, toplumsal düzenin yalnızca kurumlar ve yasalarla değil, ilişkiler ve yakınlıklar üzerinden şekillendiğini gözlemlerim. Güç, her zaman açık biçimde işlemeyebilir; bazen bir kelimenin anlamı bile iktidarın ince izlerini taşır. “Hemdem” kelimesi, Türk Dil Kurumu’na göre “birlikte olan, dost, samimi arkadaş” anlamına gelir. Ancak siyaset biliminin merceğinden bakıldığında, bu kelime sadece bir dostluk ifadesi değil; güç ilişkilerinin, bağlılıkların ve sadakat biçimlerinin sembolüdür.
TDK Tanımının Ötesinde: Hemdemliğin Politik Anlamı
Hemdem olma hâli, yalnızca duygusal bir yakınlığı değil, aynı zamanda bir ittifak ilişkisini de ifade eder. Siyaset bilimi açısından bu, “koalisyon” kavramına benzeyen bir durumdur. Birlikte hareket eden, ortak çıkarları paylaşan bireyler veya gruplar arasında oluşur.
Toplumsal düzende hemdemlik, ideolojik uyumun da göstergesidir. İnsanlar yalnızca sevdikleriyle değil, kendilerine benzeyenlerle de hemdem olur. Bu, siyasal kutuplaşmaların da temelinde yatar. Bir tarafın hemdemi öteki tarafın muhalifidir. Bu bağlamda, TDK’nın sade tanımı, siyasal düzlemde derin bir toplumsal ayrışmayı maskeler.
Burada şu soruyu sormak gerekir: “Gerçek hemdemlik, ortak değerler üzerine mi kurulur, yoksa ortak çıkarlar üzerine mi?”
Bu soru, siyasetin hem etik hem stratejik yüzünü aynı anda sorgulatır.
İktidar Perspektifinden: Hemdemlik ve Sadakat İlişkisi
İktidar, her zaman yalnız değildir. Gücü sürdürebilmek için hemdemlerine ihtiyaç duyar. Tarih boyunca yöneticiler, iktidarlarını dostluk ağları, çıkar birlikleri ve stratejik yakınlıklar üzerinden korumuşlardır. Bu tür ilişkiler, görünürde “samimiyet”, gerçekte ise “sadakat” üzerine kuruludur.
Hemdemlik burada bir tür “politik sermaye”ye dönüşür. Güç sahipleri için hemdemlik, yalnızca güven değil, aynı zamanda kontrol aracıdır. Dostluk, siyasette bir strateji biçimidir. Bu bağlamda erkeklerin güç odaklı düşünme biçimiyle kadınların ilişki ve etkileşim merkezli yaklaşımı arasında derin bir fark oluşur.
Erkekler genellikle “hemdemliği” iktidarın devamı olarak okurken, kadınlar onu katılım ve dayanışma biçiminde yorumlar. Bu iki yaklaşımın birleştiği noktada, siyaset hem rasyonel hem duygusal bir organizmaya dönüşür.
Kurumsal Açıdan: Devletin Hemdemleri Kimdir?
Kurumsal düzeyde baktığımızda, devletin de kendi hemdemleri vardır. Bu, bazen başka kurumlar, bazen de sivil toplum örgütleri ya da medya olabilir. Devlet, ideolojisini sürdürebilmek için bu hemdemlerle simbiyotik bir ilişki kurar.
Ancak tehlike şudur: Devletin hemdemleri çeşitlenmediğinde, güç tek sesli hale gelir. Demokratik sistemlerin sağlıklı işlemesi, hemdemliğin farklı seslerle paylaşılmasına bağlıdır. Aksi halde, hemdemlik yerini kör bir biata bırakır.
Bu noktada okuyucuya şu provokatif soruyu sormak gerekir: “Bir toplum, farklı seslerle mi güçlenir, yoksa tek bir hemdemle mi daha huzurlu olur?”
Bu soruya verilen cevap, aslında o toplumun demokrasi anlayışını özetler.
İdeolojik Açıdan: Hemdemlik Bir Kimlik İnşasıdır
İdeoloji, yalnızca bir düşünce sistemi değil, bir aidiyet biçimidir. İnsanlar ideolojik olarak da hemdem olurlar. Bu hemdemlik, fikirlerin değil, kimliklerin birbirine yakınlaşmasıyla oluşur.
Psikolojik olarak bakıldığında, birey kendine benzeyenlerle ittifak kurar. Siyaset bilimi bu durumu “homofili” yani benzerle yakınlaşma eğilimi olarak tanımlar. Hemdemlik böylece bir “kimlik dayanışması”na dönüşür.
Ancak bu durumun karanlık bir yönü de vardır: Farklı olanı dışlamak. Gerçek demokratik katılım, hemdemlikten değil, hemdem olmayanı da dinleyebilme cesaretinden doğar.
Vatandaşlık Perspektifi: Hemdemlikten Yurttaşlığa
Bir toplumun gelişmişlik seviyesi, bireylerin yalnızca birbirleriyle değil, sistemle de “hemdem” olabilme kapasitesiyle ölçülür. Demokratik vatandaşlık, devlete körü körüne bağlılık değil, bilinçli bir hemdemliktir. Yani eleştirirken de aidiyet hissini koruyabilmektir.
Bu açıdan kadınların katılım odaklı ve empatik bakışı, erkeklerin stratejik gücüyle birleştiğinde, siyasal sistem daha dengeli bir yapıya kavuşur. Çünkü siyaset, yalnızca güç değil, aynı zamanda yakınlık sanatıdır.
Sonuç olarak: “Hemdem ne demek?” sorusu TDK’da basitçe “dost” anlamına gelse de, siyaset bilimi açısından çok daha karmaşık bir denklem sunar. Hemdemlik, iktidarın diliyle sadakat, halkın diliyle dayanışmadır.
Ve asıl soru şudur: “Gerçek demokrasiler, kiminle hemdemdir — halkla mı, güçle mi?”
Cevabı bulmak, yalnızca siyaset biliminin değil, her bilinçli yurttaşın görevidir.